کتاب سخنگو – یا کتاب گویا- آن گونه که از نامش پیداست، تلفیقی است از متن کتاب و صدای خوانده شدن آن متن. البته ترکیب واژه کتاب گویا را نمی‌توان یک ترکیب توصیفی دقیق دانست، زیرا مفهموم «کتاب خوانده شده» به طور دقیق از آن استنباط نمی‌شود. در واقع کتاب گویا متن کتاب‌های معمول است که با صدای یک یا چند گوینده روی نوار کاست یا سی‌دی ضبط می‌شود (امروزه فرمتهای جدید از جمله فرمتهای دیجیتال قابل دانلود نیز برای این کار مورد استفاده قرار می‌گیرد). گاهی اوقات ممکن است نویسنده با صدای خود کتابش را بخواند و گاهی نیز گویندگان دیگر این کار را انجام می‌دهند. کتاب سخنگوی خلاصه نشده، متن کلمه به کلمه کتاب است، در حالی که کتاب گویای خلاصه شده شامل متن خلاصه شده کتاب است. کتاب سخنگو ممکن است به صورت ساده یا همراه با موسیقی، گویندگان متعدد و افکت باشد.
البته لازم به ذکر است که با گذشت زمان، تعریف کتاب گویا گسترده‌تر شده و امروزه دیگر منحصر به کتابهای خوانده شده نیست و بسیاری از موارد دیگر چون مقالات، سخنرانی‌ها، یادداشتها و ... را نیز شامل می‌شود. تکنولوژی آن چنان با سرعت در حال تغییر است که پیش‌بینی فرمت کتاب‌های صوتی آینده واقعاً ممکن نیست. اما قطعاً رشد فرمت‌های قابل دانلود و کاهش کاست همچنان ادامه خواهد یافت.
کتاب گویا از آن دسته ابزارهایی است که در سال‌های اخیر با پیشرفت وسایل شنیداری در خدمت ترویج فرهنگ مطالعه برای عموم افراد قرار گرفته و ابزاری است سرگرم‌کننده و فوق‌العاده برای صرفه‌جویی در وقت.

تاریخچه
*****
پیشینه کتاب گویا در جهان به سال 1931 برمی‌گردد که در آن سال گنگره آمریکا، برنامه کتاب سخنگو را در دستور کار قرار داد. این پروژه که «کتاب برای نابینایان» نام داشت، در ابتدا در راستای کمک به نابینایان برای مطالعه صورت گرفت. بنیاد نابینایان اولین بار کتاب سخنگو را در سال 1932 تولید کرد و سال بعد برای اولین بار تولید انبوه کتاب سخنگو آغاز گشت.
در سال 1933 جی. پی هارینگتون که در رشته مردم‌شناسی کار می‌کرد، آمریکای شمالی را درنوردید تا تاریخ قبایل بومی آمریکایی را روی دیسک‌های آلومینیومی با استفاده از گرامافونی که با برق اتومبیل کار می‌کرد ضبط کند. کتاب سخنگو سنت قصه‌گویی را که هارینگتون سال‌ها پیش تحقیقاتی درباره آن انجام داده بود، زنده می‌کرد. تا سال 1935 که پس از آن کنگره تصویب کرد کتاب‌های سخنگو برای شهروندان نابینا به رایگان ارسال شود، پروژه «کتاب برای نابینایان بزرگسال» به طور جدی دنبال می‌شد.
ابتدا برخی از کتاب‌های آموزشی و درسی روی کاست پیاده شد و به دنبال آن کتاب‌های ادبی و داستان و حکایات ارائه شدند. در سال 1970 شرکت کتاب گویا شروع به اجرای طرح اجاره کتاب صوتی کرد و خدمات فروش محصولات خود را به کتابخانه‌ها توسعه داد. به این ترتیب کتاب گویا هر چه بیشتر جایگاه خود را میان مردم باز کرد و طرفداران بسیاری یافت. در اواسط دهه 1980 نشر کتاب گویا، فعالیتی با گردش مالی بالغ بر چندین میلیارد دلار در سال بود.
با پدید آمدن سی‌دی، طرفداران آثار صوتی بیشتر شد. با توسعه اینترنت، تکنولوژی‌های ارتباطی، فرمت‌های جدید فشرده صوتی و دستگاه‌های پخش صوتی MP3 که به راحتی قابل حمل هستند، محبوبیت کتاب‌های سخنگو به شکل شگفت‌انگیزی رو به افزایش گذارد. این رشد با دسترسی به خدمات دانلود کتاب‌های گویا شدت یافت.
همگانی شدن دستگاه‌های پخش موسیقی مانند آی‌پودها نیز کتاب‌های سخنگو را برای عموم افراد قابل دسترس‌تر ساخت.
امروزه صنعت نشر کتاب سخنگو در دنیا، صنعتی بزرگ با گردش مالی قابل توجه است که توجه شایسته به آن می‌تواند برای ارتقاء فرهنگ مطالعه کتاب و همچنین تلفیق دنیای نشر سنتی با امکانات و الزامات نشر روز و بهره مندی از آن در کشور ما نیز مفید باشد.




مزایای استفاده از کتاب سخنگو
***********************
استفاده از کتاب سخنگو مزایای بسیاری دارد. در ادامه این بحث به طور خلاصه به بعضی از این مزایا اشاره می‌شود:
1. استفاده بهینه از زمان‌های غیر کارآمد و امکان انجام همزمان کارها:
گوش دادن به کتاب سخنگو لذت بخش است، اما برتر از آن این که می‌توان با استفاده از آن زمان‌هایی را که به طور عادی از دست رفته محسوب می‌شوند، به بهترین زمان برای مطالعه تبدیل کرد. افرادی که در طول روز زمان زیادی را صرف رفت و آمد به محل کار خود می‌کنند، از طرفداران پر و پا قرص کتاب سخنگو هستند. گوش کردن به کتاب سخنگو به آنها کمک می‌کند در طول مسیر کمتر استرس داشته باشند و زمان برایشان سریع‌تر بگذرد و از همه مهم‌تر این که کتاب‌های دلخواه خود را نیز مطالعه کرده باشند. بر اساس تحقیقات اخیر هر شهروند آمریکایی برای رفتن به سر کار و برگشتن از آن، حدود یک ساعت و سیزده دقیقه وقت صرف می‌کند که معادل چهارصد و چهل ساعت یا یازده هفته کاری در سال می‌شود. در صورتی که از همین زمان برای گوش دادن به کتاب گویا استفاده شود، کتابهای بسیاری در طول سال به همین سادگی مطالعه خواهد شد. به طور یقین زمانهای از دست رفته برای مردم ما بیشتر از اینهاست.
اگر خواندن را دوست دارید، اما آن قدر مشغول کارهای دیگر هستید که به کتاب خواندن نمی‌رسید، گوش کردن به کتابهای گویا راهی ویژه و فوق‌العاده برای پر کردن بسیاری از زمانهای غیر مولد است که عموماً همه ما در طول روز چند ساعتی از آن را داریم. هنگام ورزش، انجام کارهای شخصی، نظافت و ... از جمله این زمانهاست.
2. آموزش:
کتاب سخنگو برای اهداف آموزشی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد و ابزاری ارزشمند برای یادگیری محسوب می‌شود. با کتاب سخنگو برخلاف کتاب سنتی، فرد می‌تواند هنگام انجام کارهای دیگر نیز به یادگیری بپردازد. کارهایی که نیاز به فکر و توجه چندانی ندارند، همزمان با گوش کردن به کتاب سخنگو و یادگیری امکان پذیر هستند.
3. سالمندان، بیماران و ناتوانان و معلولین:
کتاب گویا برای این دسته از افراد فوق‌العاده است. افرادی که به هر دلیلی از فعالیتهای معمول محروم هستند، با گوش دادن به کتاب سخنگو، می‌توانند بخش زیادی از اوقات خود را به بهترین شکل پر کنند و از آن لذت ببرند.
4. افرادی که اختلال بینایی دارند:
کتاب گویا برای نابینایان و کسانی که اختلال بینایی دارند، یک موهبت محسوب می‌شود. کتاب گویا به آنها این امکان را می‌دهد تا از انواع کتاب‌های مورد علاقه‌شان بهره‌مند شوند. کتاب‌های گویا می‌تواند به این افراد کمک کند تا دانش و معلومات خود را افزایش دهند، و زندگی‌شان را از جهت شخصی و حرفه‌ای غنی‌تر کنند.
5. ایجاد علاقه به کتاب در کودکان:
مهمترین مهارتی که یک کودک می‌تواند کسب کند، مهارت خواندن است. کتاب گویا می‌تواند به راحتی آنها را برای زبان آموزی تحریک و تشویق کند و عشق به یادگیری را در آنها افزایش دهد. کودکان می‌توانند همزمان که به کتاب نگاه می‌کنند، به قصه گوش دهند و دایره لغات و
مهارت‌های ارتباطی‌شان را افزایش دهند. اگر شما می‌خواهید عشق به مطالعه را در کودکان‌تان افرایش دهید،کتاب سخنگو شروع فوق‌العاده‌ای خواهد بود.
کاملاً ثابت شده که درگیر چیزی شدن با بیش از یک حس، می‌تواند به درک بهتر آن کمک کند. کتاب گویا می‌تواند به کودکان کمک کند تا کلمات را هم از طریق شنیدن و هم از طریق دیدن یاد بگیرند. از آن جایی که آنها می‌توانند کلمه را ببینند و همین طور بشنوند که چگونه به طور مستقل یا در متن استفاده می‌شود، این کار کمک می‌کند تا دو برابر سریع‌تر از روشهای دیگر بیاموزند.
امتیازات زیادی برای انتخاب کتاب گویا برای مطالعه وجود دارد. مواردی که ذکر شد، شاید کافی باشد تا شما را تشویق کند تا شروع به کشف دنیای هیجان‌انگیز کتاب‌های سخنگو کنید.
شما کجا به کتاب سخنگو گوش میدهید، سالن ورزشی، سر کار، یا پارک؟ پاسخ شما به این سوال، بر فرمت مورد استفاده شما از کتاب سخنگو موثر است. در حالی که فناوری چاپ تا حدود زیادی ثابت مانده است، تغییرات در دنیای صدا از زمان توماس ادیسون که جمله «مارک یک بره کوچولو داشت» را در سال 1877 روی دستگاه ضبط صوت استوانه ای فلزی ضبط کرد، به طور مدام ادامه داشته است. در حال حاضر بیش از 23 میلیون امریکایی که هنگام رانندگی، ورزش، باغبانی- و هر جا که چشمانشان مشغول است ولی ذهنشان آزاد است تا یاد بگیرند یا سرگرم باشند- به فرمتهای مختلف کتاب گویا از کاستهایی که هنوز موجودند تا سی دی، کارتهای حافظه، ام پی تری و کتابهای گویای دیجیتال خود خوان و همین طور کتابهای دانلود شده روی ای پودها و دیگر پخش کننده های موسیقی، گوشیهای همراه، و حتی دریافت کننده های جی پی اس گوش میدهند.